ಶ್ರೀ ನಂದನೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಣಂಬೂರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ - 575010, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ .
Sri Nandaneshwara Temple, Panamboor, Dakshina Kannada - 575010, Dakshina Kannada District [TM000125]
×
Temple History
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಶ್ರೀ ನಂದನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನವಮಂಗಳೂರು ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಶಾಸನ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳುನಾಡು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡರೂ, ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತರು/ರಾಜರು/ದೊರೆಗಳು ಆಳಿದರು,
ಆಗ ದೊರೆ ಶ್ರೀ ನಂದನ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ತಂಗಿ ಭೂದೇವಿ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕನ...ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಾದ ಶ್ರೀ ನಂದನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನವಮಂಗಳೂರು ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಶಾಸನ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳುನಾಡು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡರೂ, ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಂತರು/ರಾಜರು/ದೊರೆಗಳು ಆಳಿದರು,
ಆಗ ದೊರೆ ಶ್ರೀ ನಂದನ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ತಂಗಿ ಭೂದೇವಿ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕನ ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬಳೇ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಆಕೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತಂದೆ ನಂದನ ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು. ಶಿಲಾಶಾಸನದೊಂದಿಗೆ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಣ್ಣಯ್ಯ ಅಡಿಗ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ, ಶ್ರೀ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. 1912 ರಿಂದ 1924 ರವರೆಗಿನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ ಕುದುಂಬೂರು ವೆಂಕಟರಮಣ ಹೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಅಚ್ಯುತ ಕಾರಂತ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇದಾದ ನಂತರ 1924-1947ರವರೆಗೆ ಪಣಂಬೂರು ಛತ್ರಮನೆ ಶೇಷಪ್ಪಯ್ಯ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ 1948-1976ರವರೆಗೆ ಪಡೋಳಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಣಂಬೂರು ಚತ್ರಮನೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಭೀಮಾ ರಾವ್ ಆಡಳಿತ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ 4 ಪ್ರಾಕಾರಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬೂರು ಹೊಳ್ಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಪಟೇಲ್ ಪಿ.ಸಿ.ಶೇಷಪ್ಪಯ್ಯನವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕಾರಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರ ಪ್ರಾಕಾರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉತ್ಸವಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಐದು ದಿನಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾಲಕ್ಕಿ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಚಂದ್ರಮಂಡಲ, ರಥ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ರಥ, ಬ್ರಹ್ಮ ರಥ ಮುಂತಾದ 9 ದಿನಗಳ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಚಂದ್ರಮಂಡಲವು 4 ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವು 10 ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ರಥ, ಒಟ್ಟು 12x395 ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು 5x393 ಗಾತ್ರದ ಚಕ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ವೈಭವವಾಗಿದೆ. ಆ ಉತ್ಸವಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 39x39 ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ಅಂತರ ಚಪ್ಪರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
1988ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ಪಡೆಯಲು ಶ್ರೀಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು.