


ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ

ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯವು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಆಧಾರದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿದಾಗ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತೀ ಪುರಾತನವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. 1969ರಲ್ಲಿ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮುಖೇನ ಕೆ.ವಿ. ನಾರಾಯಣ ಪೊದುವಾಳರಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. “ಚಿರಪುರಾತನವಾಗಿ ಯುಗಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರನ್ನು ವೃಕ್ಷಲತಾದಿಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾದ ವಲಯಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪೀಠ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಜಲೋಪೇತವಾದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಧಿನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಗವ ಋಷೀಶ್ವರರು...ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯವು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಆಧಾರದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿದಾಗ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಲಯ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತೀ ಪುರಾತನವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. 1969ರಲ್ಲಿ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಅಷ್ಟಮಂಗಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮುಖೇನ ಕೆ.ವಿ. ನಾರಾಯಣ ಪೊದುವಾಳರಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. “ಚಿರಪುರಾತನವಾಗಿ ಯುಗಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರನ್ನು ವೃಕ್ಷಲತಾದಿಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾದ ವಲಯಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪೀಠ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಜಲೋಪೇತವಾದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಧಿನಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಗವ ಋಷೀಶ್ವರರು (ಪರಶುರಾಮರು) ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿಧಾರ್ಥ ಪೂಜಿಸಿದುದಾಗಿಯೂ ತದನಂತರ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕ್ರಮೇಣ ಸಾವಂತ ರಾಜರೆಂಬ ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದಲೂ, ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಹಕಾರದಿಂದಲೂ ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದಲೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಾದಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗಳಿಂದಲೂ ಶ್ರೀದೇವರು ಸೀಮೆ-ಗ್ರಾಮ-ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗ್ರಹಪದರಾಗಿದ್ದರು”. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗುಡ್ಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ವೃಕ್ಷ ಲತಾದಿಗಳು, ಜಲಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವ ಪರಿಸರ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಕಣ್ಣು ಹಾಯುವ ತನಕ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಜಲವಲಯಾಂಕಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಎಡ-ಬಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನದಿಗಳ ಹರಿವುಗಳ ಸಂಗಮಗೊಂಡಿರುವ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ. ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು ಭಗವತ್ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜಮಹಾರಾಜರುಗಳ ಅಂತಃಕಲಹಗಳ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ವೈರತ್ವದ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ವಾದಿ-ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆಯ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1412ರ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ –ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮೇಲಂತ (ಮೇಲಂಟ)ಯಾನೆ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಕಿಂನಿಕ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಳಿಯ ಕಾಂತ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ (ವಾದಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು) ಇಲ್ಲಿನ ಹೊಲಗಳ ಒಡೆತನದ ಸಂಬಂಧ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮಾಡಿ ಅನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶಾಸನ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಳದ ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1435-1513ರ ಪ್ರಕಾರ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ದಂಡನಾಯಕ ತಿಂಮಯ್ಯನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಾರಕೂರಿನ (ಬಾರ್ಕೂರಿನ)ರಾಜ್ಯಪಾಲಕ ರತ್ನಪ್ಪ ಒಡೆಯರು ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ ಎಲ್ಲೂರಿನ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆಕಿನ್ನಕ್ಕ (ಕಿಂನಿಕ) ಸಾಮಂತ ಚೌಟರಸ ತಿರುಮಲರು ಈ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಒಪ್ಪಂದ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರು ಎಲ್ಲೂರಿನ ವಿಶ್ವನಾಥ, ಪುತ್ತಿಗೆ ಸೋಮನಾಥ ಮತ್ತು ಸೀಮಂತೂರಿನ (ಶಿಮಂತೂರಿನ) ಜನಾರ್ದನನ ವಿಗ್ರಹ ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಈ ಶಾಸನ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಮಂತ ಅರಸರಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಗುವುದು. ಈ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯು ಮೂಲಿಕೆ ಸೀಮೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಅರಸರು-ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ದೇವರ ಖ್ಯಾತಿ ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಸಾಂಗವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರಲಿಕ್ಕೆಂದು ಹೇರಳ ಭೂದಾನ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಮೂಲ್ಕಿ ಸಮೀಪದ ಶಿಮಂತೂರು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯ ಮಾದ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕುಲದೇವತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾಮಂತರಸರ ಕುಲದೇವತೆ. ಮೂಲ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಮಂತರಸರ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ. ಸಾಮಂತರಸರು ಶಿಮಂತೂರಿನಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಶಿಮಂತೂರಿನ ದೇವಾಲಯದ ರಚನಾಕ್ರಮ, ಆನೆಕಲ್ಲು, ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಎದುರುಗಡೆ ಇರುವ ಬಲಿಕಲ್ಲುಗಳ ರಚನಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡದ ಹೆಸರಾಂತ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ -ಸಂಶೋಧಕ ದಿ. ಡಾ ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ಟರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲ್ಕಿ ಸಮೀಪದ ಅತಿಕಾರಿ ಬೆಟ್ಟಿನ ಮೈಲೊಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಶಿಮಂತೂರಿನ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖ ಇರುವ ಶಾಸನ. ಇದರಲ್ಲಿ ‘ಸೀಮಂತೂರು ದೇವ ಮತ್ತು ಬಂಗರಸರ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ’. ಈ ಶಾಸನದ ಕಾಲಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ. 1281-1359. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ದೇವಾಲಯ ರಾಜ ದೇವಾಲಯ ಆಯಿತು ಎಂದು ಡಾ. ಕೆ.ಜೆ. ವಸಂತ ಮಾಧವರು ‘ಮೂಲಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸ’ (1988) ಈ ಕೃತಿಯ ಪುಟಸಂಖ್ಯೆ 52 ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಿಭಜಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹಾನ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ದಿ ಡಾ| ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ಟರು ಶಿಮಂತೂರು ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರ ಕೃತಿ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಾಲಯದ ಮನೋಹರ ಮೂರ್ತಿ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆಯು 12-14ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಗ್ರಹ ಎಂದ ಊಹಿಸಬಹುದು” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. “ಶಿಮಂತೂರಿನ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಸಾಧಾರಣ 10ನೇ ಶತಕದೆಂದೂ, ಸಾಮಂತ ಅರಸರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲ ದೇವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಂತರಸರ ಪಟ್ಟದ ಗುರುತಾದ ಉಂಗುರ /ಬಳೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವರ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ” ಎಂದು. ಶ್ರೀದೇವರ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಾಧಾರಣ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷ್ಣು ದೇವರ –ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ– ‘ಶಂಖ’, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ –‘ಚಕ್ರ’, ಕೆಳಗಿನ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ – ‘ಗದೆ’, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ –‘ಪಿಂಡ’ ಧರಿಸಿದ್ದು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಿರುನಗೆ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವರು, ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮೂಲಸ್ಥಾನವೆಂದೂ (ಆದಿಸ್ಥಳ) ಶ್ರೀ ದೇವರು ‘ಪಿತೃದೇವತೆ’ ಎಂದು ಡಾ| ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ಟರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಾಧಾರಣ 87 ಜನಾರ್ದನ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಡಾ| ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ಟರು “ಶಿಮಂತೂರಿನ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹವು ಅತೀ ಪುರಾತನ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ಶ್ರೀ ಆದಿ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು/ವಿಗ್ರಹವು ಮೂರು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಗಂಭೀರ ಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಸಮಭಂಗ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ” ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. “Shree Janardana was their state Deity whose name was inscribed on their signatory ring. Janardana of Shimanthoor, Mulky, South Kanara is taken to be the family diety of a great number of Brahmin families of Southern Tuluva and the fact that he has been the state …….. of the Sawantas”. “It is interesting to note that Janardana Holds ‘Pinda’ in the right lower hand which 15 symbolic of this deity. Recognized as “Pithr Devata” “The origined figure is an example of very good workshop the image is about in height and bears dignified appearance, standing in Sama –Bhanga pose” ಪರಶುರಾಮರು ತಮ್ಮ ಪಿತಾಶ್ರೀ ಜಮದಗ್ನಿ ಋಷಿಗಳ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಮಾತೆ ರೇಣುಕಾ ದೇವಿಯ ಶಿರವೇದನ ಮಾಡಿ, ಪುನಃ (ಅವರನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದರೂ) ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಣದಾನ ನೀಡಿದರೂ ಮಾತೆಯನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ದೋಷ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ‘ಪಿತೃರೂಪಿ’ ಶ್ರೀ ಆದಿ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ತಪಸ್ಸಿದಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಇಲ್ಲೇ ಪಿತೃಪಿಂಡ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ದೇವರನ್ನು ಪಿತೃದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದೆಂದು ಭಕ್ತಾಧಿಗಳ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ. ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎದುರುಗಡೆ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಲಾಮಯ ‘ಕೆರೆ’ - ಪುಷ್ಕರಣಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಧ್ವಜಾರೋಹಣದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು) ಕೆರೆದೀಪೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಉತ್ಸವ ಬಲಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರೆಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧನುರ್ಮಾಸದ ಇಡೀ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಜರಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಂಗಸರು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯ ಒಳಗಿನ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಭಾವಿ ಇದೆ. ಇದರ ನೀರನ್ನು ದೇವರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ವರೋಗ ನಿವಾರಣ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. (1969ರ ಅಷ್ಠಮಂಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಅನಂತರ ಮೂರು ಸಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆರೂಢ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.) ಇಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಬಾವಿಯ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಚಕರು ತಂಬಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ, ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಂತಹ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಕುಡಿದರೆ ಜ್ವರ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ತಕ್ಷಣ ಗುಣವಾದ ಹಲವಾರು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ ದೇವಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಜೋಡು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಅಗರಬತ್ತಿ, ಕರ್ಪೂರ)ಯ ಕಾಣಿಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಜುಟ್ಟು ಸಮೇತ ಇರಬೇಕು.) ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹರಕೆ ಎಂದರೆ ಹಾಲು ಪಾಯಸ-ಗುಡಪಾಯಸ, (ಬೆಲ್ಲದ ಪಾಯಸ) ಹೂವಿನ ಪೂಜೆ, ಅಲಂಕಾರ ಪೂಜೆ, ತುಳಸಿ ಅರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರ ನಾಮಾರ್ಚನೆ. ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಂಕಣ ಬಲ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೂಡಿ ಬರಲಿಕ್ಕೆ, ತೀವ್ರ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬದುಕುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂಬಂತೆ ಶ್ರೀ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತುಲಾಬಾರ ಸೇವೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಸಂಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಆಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದರೆ ತಾಯಿ ಮಗುವಿನ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ತುಲಾಬಾರ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ತುಲಾಬಾರ ಸೇವೆಯು ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅತೀ ಮಹತ್ವದ ಸೇವೆ ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ರಂಗಪೂಜೆ ಸೇವೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಗಪೂಜೆಯೂ ಎರಡು ವಿಧದಲ್ಲಿದೆ. 1) ಚಿಕ್ಕ ರಂಗಪೂಜೆ –ಮಂಟಪ ರಂಗಪೂಜೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಕ್ತರೂ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ ಸೇವೆ. 2) ದೊಡ್ಡ ರಂಗಪೂಜೆ – ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿ ಖರ್ಚಿನ ಪೂಜೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರ ಅಂಗಣಕ್ಕೆ ತಂದು ಬಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಿದೆ. ಮತ್ತು ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಂಗಪೂಜೆ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ. ಇದನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಾ ನೋಡಿದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ. ಶಿಮಂತೂರಿನ ಆದಿ ಜನಾರ್ದನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ಜರಗುತ್ತದೆ. ದಿನನಿತ್ಯ ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶುಚಿತ್ವದ ಕಾರ್ಯ-ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರ, ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆ ನಂತರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12ಗಂಟೆಗೆ ಮಹಾಪೂಜೆ. ರಾತ್ರಿ 7.15ಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ, ಹೀಗೆ ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ. ಅಂಕುರಾರೋಹಣ, ಭೂತಬಲಿ - ರಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆ ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ದಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಾರೋಹಣದಿಂದ 6ನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ ರಥೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ್ಕಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು -ಸೀಮೆಯನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆಳುಪರು, 14ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು, ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸುಮನೆತನಗಳಾದ ಬಂಗರಸರು, ನಂತರ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ಬಂದು ಮುಂದೆ ಏಳಿಂಜೆ -ಶಿಮಂತೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಮಂತರು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಾವಂತರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಶಿಮಂತೂರಿನಿಂದ ಮೂಲ್ಕಿ ಕೋಟೆಗೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಪಡುಪಣಂಬೂರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಶಿಮಂತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವರು ಅದೆಷ್ಟೋ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಪುನೀತರಾಗಿದ್ದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ದೇವಪ್ರಕೋಪ, ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೋಪಗಳಾದ ಭೂಕಂಪ, ಸುನಾಮಿ, ಚಂಡಮಾರುತ, ಕಡಲಕೊರೆತ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನಾಹುತಗಳಿಂದಲೂ, ಸಾಮಂತರಸರ ಸ್ಥಾನ ಪಲ್ಲಟದಿಂದಲೂ ದೇವಾಲಯ, ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದು ಗುಡಿಗೋಸ್ಕರ ಬಿದ್ದು ಹೋಗಿ, ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿ ನೆಲದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಹೋಗಿ ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಪುನಃ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದು ಪುರಾತನ ದಾಖಲೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ಈ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವ ಹಲವಾರು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳು, ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರುಗಳು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿ ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಈ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳು 1. Antiquities of south Kanara -1969 Dr. Gururaja Bhat 2.‘Antiquities of south Kanara– 1975ಡಾ| ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ 3. ಮೂಲಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸ – 1988 4. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ (ಮೂಲ್ಕಿ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ) 2001 – ಡಾ| ಕೆ. ಜಿ. ವಸಂತ ಮಾಧವ 5. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ – 1998 (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳು, ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ) 6. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬಪ್ಪನಾಡು (ಮೂಲಿಕಾಪುರ) – ಕ್ಷೇತ್ರಪರಿಚಯ – ಯುಗಪುರುಷ ಪ್ರಕಟಣಾಲಯ – 1987 7. ಮೂಲ್ಕಿಯ ಸಾವಂತ ಅರಸರು – 2011(ಐತಿಹಾಸಿಕ - ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ನೋಟ) ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ 8. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶಿಮಂತೂರಿನ ಆದಿಜನಾರ್ದನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾವಂತ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ರಾಜಾಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ತದನಂತರ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಾದಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿರಬಹುದು. 1985ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಾದಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದು 21-05-1985ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವ ನಡೆದಿತ್ತು. ನಂತರ 21-05-2004ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಾದಿ ಕಾರ್ಯ ಜತೆಗೆ ಗರ್ಭಗ್ರಹದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶ ಸಂಪನ್ನಗೊಂಡಿತ್ತು. 09-05-2016ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವ ಜರಗಿದೆ.
