ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಡ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ - 575014, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ .
Sri Mahalingeshwara Temple Idya, Dakshina Kannada - 575014, Dakshina Kannada District [TM000245]
×
Temple History
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ವಿದ್ಯಾಧರ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಭಾರತ ದೇಶದಂತೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವೆಡ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷರ – ಮಹಾತ್ಮರ – ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ - ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಗಳಾಗಿವೆ. ಇಡ್ಯಾ ದೇವಾಲಯ ಅಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡದ “ಹುಲಿ” ಎಂಬಲ್ಲಿ “ವಿದ್ಯಾ ರಾಶಿ ಪಂಡಿತ” ನೆಂಬ ಶೈವ ಗುರುವಿನ ನೆಲೆಯಂತಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬೇರೊಂದೆಡೆ “ಜ್ಞಾನ ರಾಶಿ” ಯೆಂಬ ಶೈವ ಪಂಡಿತನ ವಾಸವಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾಳಾಮುಖ (ಪಾಶುಪತ)ವೆಂಬ ಶೈವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ “ಗೊರವರು” ಅವರನ್ನು ಗೋರವರೆಂದು ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಡಾ. ಎಂ. ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನೋಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವೆಡೆಯ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ “ಗೊರವರು” ಉತ್ತಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಡ್ಯಾ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಅಂತಹ ಶೈವ ಮುನಿ ವಿದ್ಯಾಧರ”...ವಿದ್ಯಾಧರ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಭಾರತ ದೇಶದಂತೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವೆಡ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷರ – ಮಹಾತ್ಮರ – ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ - ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಗಳಾಗಿವೆ. ಇಡ್ಯಾ ದೇವಾಲಯ ಅಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕನ್ನಡದ “ಹುಲಿ” ಎಂಬಲ್ಲಿ “ವಿದ್ಯಾ ರಾಶಿ ಪಂಡಿತ” ನೆಂಬ ಶೈವ ಗುರುವಿನ ನೆಲೆಯಂತಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬೇರೊಂದೆಡೆ “ಜ್ಞಾನ ರಾಶಿ” ಯೆಂಬ ಶೈವ ಪಂಡಿತನ ವಾಸವಿತ್ತು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾಳಾಮುಖ (ಪಾಶುಪತ)ವೆಂಬ ಶೈವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ “ಗೊರವರು” ಅವರನ್ನು ಗೋರವರೆಂದು ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಡಾ. ಎಂ. ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನೋಟ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವೆಡೆಯ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ “ಗೊರವರು” ಉತ್ತಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಡ್ಯಾ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಅಂತಹ ಶೈವ ಮುನಿ ವಿದ್ಯಾಧರ” ನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವೆಂದು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀತಿ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ (1974ರಲ್ಲಿ) ಇಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿದ “ಅಷ್ಟ ಮಂಗಳ” ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಯ್ಯುನೂರಿನ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಪುದುವಾಳರು ಈ ಮುನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ವಾಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಇಂದಿಗೆ 1059 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿತವೆಂದೂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವಿದ್ಯಾಧರ ಮುನಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತನಗೆ ತಪೋ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನ, ಅದರೊತ್ತಿನ ಈ ಪಡು ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ ಬಲು ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಮೂಡಲ ದಿಣ್ಣೆಯ ಒಸರಾಗಿ - ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಸುರಿಯುವ ಜಲಧಾರೆ ಬಲು ವಿಚಿತ್ರ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪಚ್ಚೆ ಪೈರು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದರಾಚೆ ತಗ್ಗು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಗುಡಿಯಿದೆ. ತಟಾಕಾದ (ಕೆರೆಯ) ಬಡಗಲಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಧರ ಮುನಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿ ಅದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹುಂಚವೂ ನಾಗಬನವೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. (ತಟಾದೋ ನಿವಾಸಂ – ಎಂದು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬೇರೆಡೆ ವರ್ಣಿಸಿರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತಾ ದೃಶ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವಿರುವುದು ಗಮನೀಯ ಇದರ ಪಡುವಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲೇಖನ: - ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿಲಾಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಚಿತ್ರಾಪುರದಿಂದ ಮುಂದೆ ಎಡೆಯ ವೆಂದುದನ್ನು ದಾಟಿ ‘ಕೊಲ್ಲಿಯ” ವರೆಗೆ ಒಳದಾರಿಯಿತ್ತೆಂದು “ಎಡೆಯವೆಂಬುದು ಜನರ ಬಾಯಿ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಇಡೆಯ ವೆಂದು ಕಾಲಾಂತರದಲಿ ಇಡ್ಯಾ ವೆಂದು ನಿರೂಪಿತವು.
(ಈಡ್ಯವೆಂಬುದರಿಂದಲೇ ಇಡ್ಯವಾಯಿತೆನ್ನುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಾಧುವಾಗಿಲ್ಲ )
ಆಸುಪಾಸಿನ ಶೈವಾಲಯಗಳಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಟವರ್ಗದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೇಲೆಂದಂತೆ ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಬಿಟ್ಟವರು ತಾವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ವಹಿಸದೆ ಅರ್ಚಕರೇ ಅಡಳಿತದ ಭಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ.ಕ. ಜಿಲಾ ಸ್ಥಾಪನಾ ನಂಬ್ರ ೧೪೧ರಂತೆ ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಂಬಳಿಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಟ್ಟು ಮೊಕ್ತೇಸರರು ಆಡಳಿತೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.