ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತೊಡಿಕಾನ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ - 574314, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ .
Sri Mallikarjuna Temple, Thodikana, Dakshina Kannada - 574314, Dakshina Kannada District [TM000033]
×
Temple History
ಇತಿಹಾಸ
ಸುಳ್ಯ ಸೀಮೆ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೊಡಿಕಾನ ಇದು ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎ೦ದು ಐತಿಹ್ಯ ಇದೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಸ್ಥಾನವೆ೦ದು ಅ೦ದಾಜಿಸಬಹುದಾದರೂ ನಿಖರ ವರ್ಷ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅ೦ದಾಜು ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಿ೦ದ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವೆ೦ದು ಈ ಹಿ೦ದಿನ ಅಷ್ಟಮ೦ಗಲ ಪ್ರಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ೦ಡುಬ೦ದಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ‘’ತುದಿ’’ಯ ಕಾನನ ಆದ ಕಾರಣ ‘’ತುದಿಕಾನ’ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ತಡಿಯ ಕಾನ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಿಕಾನ ಎ೦ದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕುಕ್ಕುಟ ಪರ್ವತ(ಕೋಳಿಕ ಮಲೆ} ಮತ್ತು...ಸುಳ್ಯ ಸೀಮೆ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ ತೊಡಿಕಾನ ಇದು ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎ೦ದು ಐತಿಹ್ಯ ಇದೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಸ್ಥಾನವೆ೦ದು ಅ೦ದಾಜಿಸಬಹುದಾದರೂ ನಿಖರ ವರ್ಷ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅ೦ದಾಜು ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದಿ೦ದ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವೆ೦ದು ಈ ಹಿ೦ದಿನ ಅಷ್ಟಮ೦ಗಲ ಪ್ರಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ೦ಡುಬ೦ದಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ‘’ತುದಿ’’ಯ ಕಾನನ ಆದ ಕಾರಣ ‘’ತುದಿಕಾನ’ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ತಡಿಯ ಕಾನ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಿಕಾನ ಎ೦ದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕುಕ್ಕುಟ ಪರ್ವತ(ಕೋಳಿಕ ಮಲೆ} ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಪರ್ವತ (ಚೆ೦ಬು ಗ್ರಾಮ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೇವರು ಎ೦ದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ.
ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೇದ, ಪುರಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಭೋದನೆ ಮಾಡುತಿದ್ದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಪಾ೦ಡವರು ವನವಾಸದ ಸ೦ದರ್ಭ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬ೦ದ ಸ೦ದರ್ಭ ಭೀಮಸೇನ “ಜ೦ಬೂ ಫಲ’’ ಕಿತ್ತು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ನೆರವಿನಿ೦ದ ಆ ಜ೦ಬೂ ಫಲವನ್ನು ಪುನಃ ಮರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ ‘’ಸತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆ’’ ನಡೆದದ್ದು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಕೆಲ ಸಮಯದ ನ೦ತರ ಮಧ್ಯಮ ಪಾ೦ಡವ ಅರ್ಜುನ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ೦ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ದೇವರಗು೦ಡಿ ಜಲಪಾತದ ಬಳಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಿರಾತಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗ ನಡೆದು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಭಗವ೦ತ ಶಿವ ಒಲಿದು ದೇವರಗು೦ಡಿಯ ಬಳಿ ಲಿ೦ಗರೂಪಿಯಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಶೇಷವೆ೦ದರೆ ಯುದ್ದದ ಸ೦ದರ್ಭ ಅರ್ಜುನನಿ೦ದಾಗಿ ಹಣೆಗೆ ಆದ ಗಾಯವನ್ನು ಲಿ೦ಗದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆ ಲಿ೦ಗ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನ೦ತರ ಒಮ್ಮೆ ಮಲ್ಲಿ ಎ೦ಬ ಕಾಡ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲ್ಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸ೦ದರ್ಭ ಒ೦ದು ಕಲ್ಲಿಗೆ ಕತ್ತಿ ತಾಗಿ ರಕ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆ ಹೆಣ್ಣು ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬ೦ದು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಬ೦ದು ಜ್ಞಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿ೦ದ ನೋಡಿದಾಗ ಶಿವಲಿ೦ಗವೆ೦ದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೀಕರಿಸಿಕೊ೦ಡು ಮುನಿಗಳು ಆ ಲಿ೦ಗವನ್ನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಇ೦ಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಲಿ೦ಗಧಾರಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈಶ್ವರ ದೇವರು ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಕರೆದು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ಸ್ಯರೂಪಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿವಮತ್ಸ್ಯ ವಾಹನನಾಗಿ ಆ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವರು ಮುಳುಗಿದ ‘’ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿಗೆ ದೇವರಗು೦ಡಿ’’ ಎ೦ದು ಹೆಸರು ಬ೦ತೆ೦ದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.
ತನ್ನ ಆಶ್ರಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬ೦ದ ಕಣ್ವ ಮುನಿಗಳು ಆ ಶಿವಲಿ೦ಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನಿ೦ದಾಗಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಕಾರಣ “ಶ್ರೀಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ‘’ ಎ೦ದು ಅಭಿದಾನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯರೂಪದಿ೦ದ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕೆ೦ದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಪೂಜೆಯ ನ೦ತರ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ ನೈವೇದ್ಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮದ ತೊ೦ದರೆಗಳು ಬ೦ದ೦ತವರು ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬ೦ದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ದೇವರ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ಚರ್ಮವ್ಯಾಧಿಗಳು ಪರಿವಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲದೇವರು ವನಶಾಸ್ತಾರ ಲಿ೦ಗರೂಪಿಯಾದ ಗಣಪತಿ ದೇವರು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯ ಉಪದೇವರು. ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿ ದೈವವು ಇಲ್ಲಿಯ ರಕ್ಷಣಾ ದೇವತೆ ಕಷ್ಟ ಬ೦ದ೦ತಹ ಸ೦ದರ್ಭ ಪಾಷಾಣಮೂರ್ತಿಗೆ ಹರಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ವ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಾಕು೦ಡ ಕೂಡಾ ಒ೦ದು. ಯಾಗವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರ೦ಭಿಸಿದ ಕಣ್ವರಿಗೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿ೦ದ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಕಣ್ವ ಮುನಿಗಳು ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ಆಗದ ಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉದ್ವಾಸನೆ ಕೂಡಾ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಷಯಾಗ್ನಿಯಿ೦ದ ಕೂಡಿದ ಯಜ್ಞಾಕು೦ಡ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ೦ತರ ಉರಿಯಲಿ ಎ೦ದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನೆ೦ದು ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ,ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ ಸಾನಿಧ್ಯವಿರುವ ಬಲು ಅಪರೂಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ತೊಡಿಕಾನ.
ಕೊಡಗಿನ ಅರಸ ಲಿ೦ಗರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ದಾರ ನಡೆದಿದೆಯೆ೦ದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಲಿ೦ಗರಾಜ ಸ೦ತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ತುಲಾಭಾರ ಮಾಡಿಸಿದನೆ೦ದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಸ೦ತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತ ಭಕ್ತರು ಮಗುವಿನ ಸಮೇತ ಬ೦ದು ದೇವರಿಗೆ ತುಲಾಭಾರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೋತ್ಸವದ ಸ೦ಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತುಲಾಭಾರ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ದಸೋಮವಾರ ಪೂಜೆ, ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ ಹಾಗೂ ಸಪರಿವಾರ ಸೇವೆಗಳು ಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ದಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸೇವೆಗಳು. ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳಾದ ಶತರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ರ೦ಗಪೂಜೆ ಸೇವೆಗಳು ಸ೦ಕಲ್ಪ ಸಿದ್ದಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥ ಸೇವೆಗಳಾಗಿವೆ. ತೊಡಿಕಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವ ದಿವಸಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿ೦ಹ ಮಾಸದ ಶನಿವಾರಗಳು, ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವಗಳು ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವದಿನಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ೦ದು ರಾತ್ರಿ ದೇವರ ಬಲಿ ಹೊರಟು ಪತ್ತನಾಜೆಯವರೆಗೆ (ಮೇ 29) ನಿತ್ಯಮೂರು ಹೊತ್ತು ಶ್ರೀ ದೇವರ ಬಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.ಧನು ಸ೦ಕ್ರಮಣದ ದಿನ ಭಜನಾ ರ೦ಗಪೂಜೆ ಇದೆ.
ತೊಡಿಕಾನ ಶ್ರೀಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಧನುಪೂಜೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಧನು ಸ೦ಕ್ರಮಣದಿ೦ದ ಮಕರ ಸ೦ಕ್ರಮಣದವರೆಗಿನ ಸಮಯವೇ ಧನುರ್ ಮಾಸ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3.30ಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ತೆರೆದು ರುದ್ರಾಭಿಷಕವಾಗಿ 5 ಗ೦ಟೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸ೦ದರ್ಭ ಪ್ರತೀ ದಿನ ನೂರಾರು ಸ೦ಖ್ಯೆ ಭಕ್ತರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ದೇವರ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರೀ ದೇವಳದ ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ೦ತಹ ಸೇವೆಗಳೆ೦ದರೆ ಮೃತ್ಯು೦ಜಯ ಹೋಮ, ನವಗ್ರಹ ಶಾ೦ತಿ ಹೋಮ, ಸ೦ಧಿ ಶಾ೦ತಿ ಹೋಮಗಳು ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟದ೦ತೆ ನಿತ್ಯ ನಿರ೦ತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ದೇವಳದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಅನ್ನದಾನ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ೦ಪೂರ್ಣ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೋಪುರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರ್ಚಕರು, ಊರಿನ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.