ಶ್ರೀ ಜಯ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಡೆಕಾರು, ಉಡುಪಿ - 576103, ಉಡುಪಿ .
Sri Jaya Durgaparameshwari Temple, Kadekaru, Udupi - 576103, Udupi District [TM000151]
×
Temple History
ಇತಿಹಾಸ
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಶಕ್ತಿದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ “ರಜತಪೀಠ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಉಡುಪಿ ನಗರದ ಪರಿಸರವು “ಶಕ್ತಿ” ಯ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನದ ಶ್ರೀ ಮದನಂತೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರಮೌಳೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ದುರ್ಗಾಲಯಗಳೂ, ನಾಲ್ಕು ನಾಗಾಲಯಗಳೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಡಿಯಾಳಿಯ ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ, ಬೈಲೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ, ಕನ್ನರಪಾಡಿಯ ಶ್ರೀ ಜಯದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರೀ ಹಾಗೂ ಪುತ್ತೂರಿನ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆ ನಾಲ್ಕು ದುರ್ಗಾಲಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಾಂಗೋಡು, ಮಾಂಗೋಡು, ಅರಿತೋಡು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಲಕೋಡು ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳೇ ಆ ನಾಲ್ಕು ನಾಗಾಲಯಗಳು. ಈ ಎಂಟೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವುದು.
ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಕುಂದಾಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ರಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯ ಪಡುಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦-೧೫೦...ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕವು ಶಕ್ತಿದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ “ರಜತಪೀಠ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಉಡುಪಿ ನಗರದ ಪರಿಸರವು “ಶಕ್ತಿ” ಯ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನದ ಶ್ರೀ ಮದನಂತೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರಮೌಳೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ದುರ್ಗಾಲಯಗಳೂ, ನಾಲ್ಕು ನಾಗಾಲಯಗಳೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಡಿಯಾಳಿಯ ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ, ಬೈಲೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ, ಕನ್ನರಪಾಡಿಯ ಶ್ರೀ ಜಯದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರೀ ಹಾಗೂ ಪುತ್ತೂರಿನ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಆ ನಾಲ್ಕು ದುರ್ಗಾಲಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಾಂಗೋಡು, ಮಾಂಗೋಡು, ಅರಿತೋಡು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿಲಕೋಡು ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳೇ ಆ ನಾಲ್ಕು ನಾಗಾಲಯಗಳು. ಈ ಎಂಟೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವುದು.
ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಕುಂದಾಪುರದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ ರಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯ ಪಡುಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦-೧೫೦ ಗಜಗಳಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಳವು ಇರುವುದು. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಕಣ್ವ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಇರುವುದು. ಶ್ರೀ ಜಯದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರೀ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಾಗಲೀ, ದಾಖಲೆಗಳಾಗಲೀ ಲಭ್ಯವಿರದ ಕಾರಣ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಯುಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಉದ್ಯಾವರವು ಹಿಂದೆ ಉದಯಪುರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅಲುಪ ವಂಶದ ರಾಜರು ಕ್ರಿ.ಪೂ ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಲಾಗಾಯ್ತು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅದೇ ರಾಜಾಶ್ರಯ ಹಾಗು ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಿನಿಂದಲೇ ಇತ್ತೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲ: ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಣ್ವರೆಂಬ ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಟರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎದುರು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ವಾಸಿಸಿಕೊಂಡು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಜಾವಿನ ವೇಳೆ ಅವರಿಗೆ ದೇವಿಯು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು, ತಾನು ಜಯದುರ್ಗೆಯೆಂಬ ಅಭಿದಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿ, ನಿನ್ನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿ ಅಂತರ್ಧಾನಳಾದಳಂತೆ. ಮುಂಜಾನೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಮುನಿಯರ್ವರು ಎದ್ದು ಹೊರ ಬಂದು ನೋಡುವಾಗ ತಾನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ದೇವಿಯ ತದ್ರೂಪವನ್ನೇ ಹೋಲುವ ಶಿಲಾವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದಭರಿತರಾದರಂತೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಆ ಯತಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ “ಕಣ್ವರಪಾಡಿ” ಎಂತಲೂ, ಆ ಸರೋವರಕ್ಕೆ “ಕಣ್ವ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ” ಎಂತಲೂ ಹೆಸರಾಯಿತಂತೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಅಜ್ಜರಕಾಡು ಅಬ್ಜಾರಣ್ಯವಾಗಿತ್ತೆಂತಲೂ, ಆ ಕಾಡಿನ ಅಂಚು ಈ ಸ್ಥಳವೇ ಆಗಿತ್ತೆಂತಲೂ, ಆಗ ಅದನ್ನು ಕಡೇಕಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದರೆಂದೂ, ಅದೇ ಈಗ ಕಡೇಕಾರು ಗ್ರಾಮವಾಗಿರುವುದೆಂದು ನಂಬಿಕೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಇಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲಕ್ಕೆ “ಕಣ್ವರಾಯ”, “ಕನ್ನರಾಯ” ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೆಸರಿದ್ದು, ಆ ಕುಲದವರೇ ಆಗಿದ್ದ ಶಂಕರ ಕಣ್ವರಾಯ ಎಂಬುವವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯು ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುಶಃ ದೇವಿಯ ಬಲಿಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿರಬೇಕೆಂದು, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗೃಹದ ಬಲಬದಿಯ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಕೆತ್ತನೆಯ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಬರುವುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ “ಶಂಕರ ಕಣ್ಣೂರಮ” ಎಂಬುದು ಶಂಕರ ಕಣ್ಣೂರಾಯ ಎಂದೇ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಆ ಶಾಸನದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಅಕ್ಷರಗಳು ಹಳೇಕನ್ನಡ ಬರಹದಂತಿರುವುದು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಶಾಸನವು ಸುಮಾರು ೧೬,೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ್ದಾಗಿರುವುದು.
ಇಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕುಟುಂಬವು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, ಆ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಕವಲು ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಕುದುರು ಒಂದರಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಅವರು ಹೋಗುವಾಗ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಲಿಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದದ್ದೂ, ಆ ಕುದುರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಕನ್ನಾರ ಕುದುರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಈಗಲೂ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಂತಹ ಇನ್ನೊಂದು ಬಲಿಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಬಡಾನಿಡಿಯೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದೂ, ಆ ಸ್ಥಳದವರೂ ಇದು ಕನ್ನರಪಾಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಲಿಮೂರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವರು.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಚತುರಸ್ರ ಆಕಾರದ ತೀರ್ಥಮಂಟಪವಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚತುರಸ್ರ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಒಳಬದಿಯ ನೆಲವು ತ್ರಿಕೋಣಕಾರದ ಎರಡು ಶಿಲೆಗಳ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಭವ್ಯವಾದ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಯಿದೆ. ಈ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಸಿದ ಶಿಲೆಯು ಬಹಳ ನಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ನೀರು ಬಿದ್ದರೂ ಹರಿದುಹೋಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಲಾಗಿದೆಯಂತೆ.