ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾಪು, ಉಡುಪಿ - 574106, ಉಡುಪಿ .
Sri Janardhana Temple, Kapu, Udupi - 574106, Udupi District [TM000164]
×
Temple History
ಇತಿಹಾಸ
ಕ್ರಿ.ಸ 13 – 14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ (ವದ್ದ) ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರಿತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಕಾಪು ಜನಾರ್ದನ ದೇವಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಕತೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳು ಇದು ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಯಜಮಾನ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
...ಕ್ರಿ.ಸ 13 – 14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ (ವದ್ದ) ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರಿತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಕಾಪು ಜನಾರ್ದನ ದೇವಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಕತೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳು ಇದು ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಯಜಮಾನ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಜೂರು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆಗಮನ ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಮಜೂರು ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಅರಸನನ್ನುಳಿದು ನೆರೆವೇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸರಗೊಂಡ ಅರಸ ಹಿಂದುರುಗಿ ಬೀಡು ಸೇರದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವಳವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತಾಳೆಗರಿಯ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದಿನ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅರಸನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಿನಿ ಭಾರ್ಗವ ಪೂಜಿತ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ತೆಗೆಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡು ಎಂಬ ನಿರ್ದೇಶನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ಅರಸ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ಕ್ರಿ.ಸ 13 – 14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ (ವದ್ದ) ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರಿತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಕಾಪು ಜನಾರ್ದನ ದೇವಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಕತೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳು ಇದು ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಯಜಮಾನ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
...ಕ್ರಿ.ಸ 13 – 14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ (ವದ್ದ) ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರಿತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.
ಕಾಪು ಜನಾರ್ದನ ದೇವಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈದು ಕತೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳು ಇದು ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಯಜಮಾನ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಜೂರು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆಗಮನ ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಮಜೂರು ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಅರಸನನ್ನುಳಿದು ನೆರೆವೇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸರಗೊಂಡ ಅರಸ ಹಿಂದುರುಗಿ ಬೀಡು ಸೇರದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವಳವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತಾಳೆಗರಿಯ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ದೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದಿನ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅರಸನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಿನಿ ಭಾರ್ಗವ ಪೂಜಿತ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ತೆಗೆಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡು ಎಂಬ ನಿರ್ದೇಶನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ಅರಸ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ದೇವಾಲಯವು 13ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, 800 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ತನ್ನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಮೂರ್ತಿ ಮಾನುಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನದಿಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೆರೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಶಾಸನ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯವು ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ ಆಗುವಾಗ ಅರಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಎರಚುವುದು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಉತ್ಸವದ ಮರುದಿನ ಓಕುಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಇದೆ.. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾ ನೆನಪು, ಭಯ ಭೀತಿ ಸ್ವಪ್ನ ಇತರೆ ದೋಷ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಕಾಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತೀರ್ಥ...ದೇವಾಲಯವು 13ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, 800 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ತನ್ನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಮೂರ್ತಿ ಮಾನುಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನದಿಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೆರೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಶಾಸನ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯವು ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ ಆಗುವಾಗ ಅರಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಎರಚುವುದು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಉತ್ಸವದ ಮರುದಿನ ಓಕುಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಇದೆ.. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾ ನೆನಪು, ಭಯ ಭೀತಿ ಸ್ವಪ್ನ ಇತರೆ ದೋಷ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಕಾಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತೀರ್ಥ ಮನೆಗೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮನೆಯ ವಾಸ್ತು ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಧನುರ್ ಮಾಸ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹ, ಸಂತಾನ ವಿದ್ಯೆ ಆರೋಗ್ಯ ಭಾಗ್ಯ,ಸಂಪತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ,ಗ್ರಹ ದರಿದ್ರ,ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪರಿಹಾರ. ಅಭಿಷೇಕ, ಉತ್ಸವ, ರಥೋತ್ಸವ, ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ, ಸಣ್ಣರಂಗಪೂಜೆ , ಕ್ಷೀರಾ ಪರಮಾನ್ನ ಸೇವೆ, ಪ್ರಸಾದ ವಿನಿಯೋಗ.
ಕ್ರಿ.ಶ.13-14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ..16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪಡು, ಮಲ್ಲಾರು ಮೂಳೂರು, ಪಾದೂರು ಹೇರೂರು ಮಜೂರು, ಇನ್ನಂಜೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೇ ಕಾಪು ಸೀಮೆ ಕಾಪು ಎಂಬುದೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಜೂರು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆಗಮನ ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಮಜೂರು ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಅರಸನನ್ನುಳಿದು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸರಗೊಂಡ ಅರಸ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೀಡು ಸೇರದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವಳವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತಾಳೆಗರಿಯ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ದೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದಿನ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅರಸನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಬಾರ್ಗವ ಪೂಜಿತ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ ಅದನ್ನು ತೆಗೆಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡು ಎಂಬ ನಿರ್ಧೇಧನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಅದರಂತೆ ಅರಸ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ ವಿವರ
ದೇವಾಲಯವು 13ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, 800 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ತನ್ನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಮೂರ್ತಿ ಮಾನುಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನದಿಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೆರೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಶಾಸನ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯವು ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ ಆಗುವಾಗ ಅರಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಎರಚುವುದು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಉತ್ಸವದ ಮರುದಿನ ಓಕುಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಇದೆ.. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾ ನೆನಪು, ಭಯ ಭೀತಿ ಸ್ವಪ್ನ ಇತರೆ ದೋಷ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಕಾಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ...ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ ವಿವರ
ದೇವಾಲಯವು 13ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, 800 ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ತನ್ನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಮೂರ್ತಿ ಮಾನುಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನದಿಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕೆರೆಯ ಹತ್ತಿರ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಶಾಸನ ಇದೆ.
ದೇವಾಲಯವು ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ ಆಗುವಾಗ ಅರಶಿನ ಕುಂಕುಮ ಎರಚುವುದು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಉತ್ಸವದ ಮರುದಿನ ಓಕುಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಇದೆ.. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಲ್ಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾ ನೆನಪು, ಭಯ ಭೀತಿ ಸ್ವಪ್ನ ಇತರೆ ದೋಷ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಕಾಯಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿಯ ತೀರ್ಥ ಮನೆಗೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮನೆಯ ವಾಸ್ತು ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಧನುರ್ ಮಾಸ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹ, ಸಂತಾನ ವಿದ್ಯೆ ಆರೋಗ್ಯ ಭಾಗ್ಯ,ಸಂಪತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ,ಗ್ರಹ ದರಿದ್ರ,ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪರಿಹಾರ. ಅಭಿಷೇಕ, ಉತ್ಸವ, ರಥೋತ್ಸವ, ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ, ಸಣ್ಣರಂಗಪೂಜೆ , ಕ್ಷೀರಾ ಪರಮಾನ್ನ ಸೇವೆ, ಪ್ರಸಾದ ವಿನಿಯೋಗ.
ಕ್ರಿ.ಶ.13-14 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ವಂಶಸ್ಥರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಪು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ..16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 300-400 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ತುಂಡರಸರಾಗಿ ತೌಳವ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ತಿರುಮಲರಸ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕಾಪು ಸೀಮೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪಡು, ಮಲ್ಲಾರು ಮೂಳೂರು, ಪಾದೂರು ಹೇರೂರು ಮಜೂರು, ಇನ್ನಂಜೆ ಗ್ರಾಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೇ ಕಾಪು ಸೀಮೆ ಕಾಪು ಎಂಬುದೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಜೂರು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ ಮರ್ದ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆಗಮನ ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಮಜೂರು ದೇವಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಅರಸನನ್ನುಳಿದು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಬೇಸರಗೊಂಡ ಅರಸ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೀಡು ಸೇರದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇವಳವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತಾಳೆಗರಿಯ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ದೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ದಿನ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅರಸನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಬಾರ್ಗವ ಪೂಜಿತ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ ಅದನ್ನು ತೆಗೆಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡು ಎಂಬ ನಿರ್ಧೇಧನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಅದರಂತೆ ಅರಸ ಜನಾರ್ದನ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.