ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ( ಹರಿಹರ ), ಕುಂಭಾಶಿ, ಉಡುಪಿ - 576257, ಉಡುಪಿ .
Sri Mahalingeshwara Temple, Kumbashi, Udupi - 576257, Udupi District [TM000180]
×
Temple History
ಇತಿಹಾಸ
ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ...ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರುವಂತೆ ವರ ನೀಡಿದರು. ಮುಂದೆ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಋಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದ ರುದ್ರ ದೇವರ ಜಟೆಯಿಂದ ಧುಮುಕಿದ ಗಂಗೆ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತಳಾದಳು ಮತ್ತು ಕುಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗೆಯು ಎಂದೂ ಬತ್ತದಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಕಾಶೀ ತೀರ್ಥ ಸದೃಶ್ಯವಾಗುವಂತೆ ರುದ್ರ ದೇವರು ವರ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕುಂಭಕಾಶಿ ಹಾಗೂ ಗೌತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಭೀಮಸೇನ ಸಂಹರಿಸಿದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಕುಂಭಾಸೀ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.
ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ...ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.
ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರುವಂತೆ ವರ ನೀಡಿದರು. ಮುಂದೆ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಋಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದ ರುದ್ರ ದೇವರ ಜಟೆಯಿಂದ ಧುಮುಕಿದ ಗಂಗೆ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತಳಾದಳು ಮತ್ತು ಕುಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗೆಯು ಎಂದೂ ಬತ್ತದಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಕಾಶೀ ತೀರ್ಥ ಸದೃಶ್ಯವಾಗುವಂತೆ ರುದ್ರ ದೇವರು ವರ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕುಂಭಕಾಶಿ ಹಾಗೂ ಗೌತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಭೀಮಸೇನ ಸಂಹರಿಸಿದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಕುಂಭಾಸೀ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ...ರೂಪ್ಯ ಪೀಠಂ ಕುಮಾರಾದ್ರಿಃ ಕುಂಭಾಸೀ ಚ ಧ್ವಜೇಶ್ವರಃ
ಕ್ರೋಢ ಗೋಕರ್ಣ ಮೂಕಾಂಬಾ ಸಪ್ತೈತಾ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಕಾಃ
ದೇವ ಭಕ್ತರೇ,
ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಂಭಾಸಿ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ಪರಶುರಾಮ ದೇವರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹರಿಹರರಿಂದ ಇದು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿತು. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ವಯ್ಯುವಾಗ ಅದರ ತುಂಡೊಂದು ಬಿದ್ದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗಿ ಮಧುವನ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಮಧು ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ವಸಂತನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದು ಬಂದ ಹರಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ರುದ್ರ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಣಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರುವಂತೆ ವರ ನೀಡಿದರು. ಮುಂದೆ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ ಋಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಒಲಿದ ರುದ್ರ ದೇವರ ಜಟೆಯಿಂದ ಧುಮುಕಿದ ಗಂಗೆ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತಳಾದಳು ಮತ್ತು ಕುಂಭದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗೆಯು ಎಂದೂ ಬತ್ತದಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಕಾಶೀ ತೀರ್ಥ ಸದೃಶ್ಯವಾಗುವಂತೆ ರುದ್ರ ದೇವರು ವರ ನೀಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಕುಂಭಕಾಶಿ ಹಾಗೂ ಗೌತಮ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಾಸುರನನ್ನು ಭೀಮಸೇನ ಸಂಹರಿಸಿದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಕುಂಭಾಸೀ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.