ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡ ಬಸವೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುರುಗೋಡು, ಬಳ್ಳಾರಿ - 583116, ಬಳ್ಳಾರಿ .
Sri Dodda Basaveshwara Swamy Temple, Kurugodu, Ballari - 583116, Ballari District [TM000078]
×
Temple History
ಇತಿಹಾಸ
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರುಗೋಡು ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಿಂದೆ ಕಿರುಗೋಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಮಕರಣವಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಂಡ ನಂತರ ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಗಲು ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ (ಬಸವಣ್ಣ, ಗೂಳಿ) ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಕೋಡು (ಕೊಂಬು) ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಕೋಡನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಆಗಿದೆ. ಇದು 810 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಲಾಮಯವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಹಂಪಿಯ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಎದುರು ಬಸವಣ್ಣ ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಂಗಮ ವಂಶಸ್ಥರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ...ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರುಗೋಡು ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಿಂದೆ ಕಿರುಗೋಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನಾಮಕರಣವಾಗಿದ್ದು ಆನಂತರ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಂಡ ನಂತರ ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಗಲು ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ (ಬಸವಣ್ಣ, ಗೂಳಿ) ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಕೋಡು (ಕೊಂಬು) ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಕೋಡನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕುರುಗೋಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಆಗಿದೆ. ಇದು 810 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಲಾಮಯವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಹಂಪಿಯ ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಎದುರು ಬಸವಣ್ಣ ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಂಗಮ ವಂಶಸ್ಥರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ನಂತರ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಸವಣ್ಣನ ಏಕ ಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು. ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯುಗಾದು ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತದೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಗೋಡು ಶ್ರೀ ದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅದೇ ದಿನ ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುರುಗೋಡು ಶ್ರೀದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಏಲೆ ಪೂಜೆ, ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರುಗಳಿಗೆ ಮದುವೆ ಭಾಗ್ಯ, ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಶಾಂತಿ, ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಗಣಾರಾಧನೆ ಅಂದರೆ ಮಡಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಮಾಡಿ (ಜಂಗಮರಿಗೆ) ಪ್ರಸಾದ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅವರ ಇಷ್ಠಾರ್ಥ ಫಲಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಶ್ರೀದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ (ಬಸವಣ್ಣ, ಗೂಳಿ) ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಎರಡು ಹೊತ್ತು ಪೂಜಾಕಾರ್ಯಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯುಗಾದಿ, ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಜಯಂತಿ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ, ಕಾರುಣ್ಣಿಮೆ, ನವರಾತ್ರಿ ವಿಜಯದಶಮಿ, ಕಾರ್ತಿಕಮಾಸ, ಧನುರ್ಮಾಸ, ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ರಥೋತ್ಸವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಳಿಯನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಸಮೇತವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶಿವಶರಣಿ ನೀಲಮ್ಮ ಮಠಕ್ಕೆ ಸಕಲ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರವು ಸಹ ಶ್ರೀ ಬಸವಣ್ಣ ಸಹಿತ ಪಾರ್ವತಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಜೆ 7.30ಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಶಿವಶರಣಿ ನೀಲಮ್ಮನವರ ಮಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅತಿ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಮಾಸ ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ಶ್ರೀಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ೩ನೇ ಭಾನುವಾರ ಶ್ರೀ ಪಾರ್ವತಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶ್ರೀ ಬಸವಣ್ಣ ನವರ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿ, ಶ್ರೀದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಶ್ರೀಬಸವಣ್ಣ (ಗೂಳಿ) ಯೊಂದಿಗೆ ಸಕಲ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುರುಗೋಡು ನಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ರುದ್ರಪಾದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಬರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ವಾಪಸ್ಸು ಕುರುಗೋಡಿಗೆ ಬರುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಾರಿಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ಮಾಡಿ ಅವರುಗಳ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಇದು ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಧನುರ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3.00 ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ, ಶ್ರೀಈಶ್ವರ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಲ್ಗೂಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಥೋತ್ಸವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯವು 11 ದಿನ ಜರುಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ದಿನ ಸಂಜೆ ಶ್ರೀ ಬಸವಣ್ಣ ಸಹಿತ ಪಾರ್ವತಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಜೆ 7.30ಕ್ಕೆ ಉತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುವ ಮೂರು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸ, ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ, ಚತುದರ್ಶಿ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀ ಶಿವಶರಣಿ ನೀಲಮ್ಮ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಕರ ಮನೆಗೆ ಸಕಲ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಉಡಿ ತುಂಬುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನದಂದು ಸಂಜೆ ಮಹಾ ರಥೋತ್ಸವ ಜರುಗುತ್ತದೆ, ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಥೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತಾಧಿಗಳು ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ರಥೋತ್ಸವ ಜರುಗಿ ಮರುದಿನ ರಾತ್ರಿ ಎದರು ಬಸವಣ್ಣ ಹತ್ತಿರ ಲಂಕೆಯನ್ನು(ಬಾಣ, ಸಿಡಿ ಮದ್ದು) ಸುಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜರುಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೊಡ್ಡಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ನೀಲಮ್ಮ ತಾಯಿ ಅವರ ಹೆಣ್ಣು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಎದ್ದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.