ಶ್ರೀ ಋಷ್ಯಶೃಂಗೆಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಕಿಗ್ಗಾ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು .
Sri Rushyashrungeshwara swamy temple, Kigga, Chikkamagaluru, Chikkamagaluru District [TM000083]
×
Temple History
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ
ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ತಂದೆ ವಿಭಾಂಡಕರು: ಕಶ್ಯಪ ಬ್ರಹ್ಮ್ಮನ ಸುಕುಮಾರ ವಿಭಾಂಡಕರು ತಂದೆಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ವರದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಭಾಂಡಕರ ಗನಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ತಪೋಜ್ವಾಲೆಯು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ವಿಭಾಂಡಕರ ತಪೋಭಂಗ ಮಾಡಲು ಉಪಾಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಜನನ: ವಿಭಾಂಡಕರು ತಪಸ್ಸಾನ್ನಾಚರಿಸುವ ಪರ್ವತವನ್ನೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಪ್ಸರೆಯರು ತುಂಗಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವಿಭಾಂಡಕರು ತುಂಗಾ ನದಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಆಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಚಿತ್ತಚಾಂಚಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೈವನಿಯಮವೋ ಏನೋ ವಿಭಾಂಡಕರು ಕ್ಷಣಕಾಲ ವಿಚಲಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಕ್ಷಣಿಕ ಚಂಚಲತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಸ್ಖಲನಗೊಂಡ ರೇತಸ್ಸು...ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ತಂದೆ ವಿಭಾಂಡಕರು: ಕಶ್ಯಪ ಬ್ರಹ್ಮ್ಮನ ಸುಕುಮಾರ ವಿಭಾಂಡಕರು ತಂದೆಯ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ವರದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಭಾಂಡಕರ ಗನಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ತಪೋಜ್ವಾಲೆಯು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ವಿಭಾಂಡಕರ ತಪೋಭಂಗ ಮಾಡಲು ಉಪಾಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಜನನ: ವಿಭಾಂಡಕರು ತಪಸ್ಸಾನ್ನಾಚರಿಸುವ ಪರ್ವತವನ್ನೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಪ್ಸರೆಯರು ತುಂಗಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವಿಭಾಂಡಕರು ತುಂಗಾ ನದಿಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಆಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಚಿತ್ತಚಾಂಚಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದೈವನಿಯಮವೋ ಏನೋ ವಿಭಾಂಡಕರು ಕ್ಷಣಕಾಲ ವಿಚಲಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಕ್ಷಣಿಕ ಚಂಚಲತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಸ್ಖಲನಗೊಂಡ ರೇತಸ್ಸು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಸದಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲಿಸಿದಂತಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಭೂಲೋಕದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡುವೆ ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥ ಜಿಂಕೆಯೊಂದು ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಬಂದು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿದ್ದ ವಿಭಾಂಡಕರ ರೇತಸ್ಸನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ., ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗರ್ಭಧರಿಸಿದ ಜಿಂಕೆಯು ನವಮಾಸ ಕಳೆದು ಒಂದು ಪ್ರಾತ:ಕಾಲ ಶುಭಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನದೀ ತೀರದ ಪೊದೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗಂಡುಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೈಕೆ ನೀಡಿದ ತಾಯಿ ಜಿಂಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಿ ಸಹಜ ಗುಣಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳುತ್ತದೆ. ಎಂದಿನಂತೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಭಾಂಡಕರಿಗೆ ಶಿಶುವೊಂದರ ರೋದನ ಕೇಳಿಸಿದೆಡೆ ತೆರಳಿ ನೋಡಿದಾಗ ಗಂಡು ಮಗುವೊಂದು ಆಶ್ರಯದಾತರಿಲ್ಲದೇ ಅಳುತ್ತಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಗುವಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದವರಾಗಿ ಅದು ತಮ್ಮ ವಂಶದ ಕುಡಿಯೆಂದು ಅರಿತು ಮಗುವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಸಲಹುತ್ತಾರೆ. ಜಿಂಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕುರುಹಾಗಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಒಂದು ಕೊಂಬು ಮೂಡಿತ್ತು (ಕೊಂಬಿಗೆ ಸಂಸ್ಕøತದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.) ಅದರೊಂದಿಗೆ ಋಷಿ ಮೂಲದ ಶಿಶುವಾದ್ದರಿಂದ ವಿಭಾಂಡಕರು ಅ ಮಗುವಿಗೆ ಋಷ್ಯಶೃಂಗನೆಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಚೌಲಾದಿ ಉಪನಯನದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ತನ್ನಂತೆ ಈ ಬಾಲಕನು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಗೆ ವಶನಾಗಬಾರದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಮಳೆಗಾಗಿ ಅಂಗದೇಶಕ್ಕೆ : ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅತ್ತ ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಉಪಪತ್ನಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಗು ಶಾಂತಳನ್ನು ಕುಲಗುರುಗಳಾದ ವಸಿಷ್ಟರ ಆದೇಶದಂತೆ ಅಂಗದೇಶದ ದೊರೆ ರೋಮಪಾದನಿಗೆ ದತ್ತು ನೀಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಶಾಂತಳ ಜನ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರದ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಅಂಗ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗ ಪ್ರಾಥರ್ನೆ ಪೂಜಾದಿಗಳೂ ಫಲ ನೀಡದೇ 12 ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಭೀಕರ ಕ್ಷಾಮವು ತನ್ನ ರೌದ್ರ ನರ್ತನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಸಾವು-ನೋವು, ಅಶಾಂತಿ, ಅರಾಜಕತೆ, ಹಸಿವು ಮುಂತಾದ ಕೂಗು ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟಲು ಅಡಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂಕಷ್ಟದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕ ಸಂಚಾರಿ ನಾರದಮುನಿಗಳು ಅಂಗ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದ ರೋಮಪಾದನು ನಾರದರಿಗೆ ಅಘ್ರ್ಯ ಪಾದ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಕ್ಷಾಮನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೇಶವು ಪಾವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂಬ ನಾರದರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಗಣಿಕಾಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಶೃಂಗಗಿರಿಯ ವಿಭಾಂಡಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಭಾಂಡಕರಿಲ್ಲದ ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಮೋಸದಿಂದ ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿದ ಗಣಿಕಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಈ ಮಹಾಮಹಿಮನನ್ನು ಅಂಗದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಧಾರಾಕಾರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡು ಕ್ಷಾಮವು ದೇಶದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ದೇಶವು ಪಾವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ನಾರದ ಮಹಾಮುನಿಗಳು ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ರೋಮಪಾದನು ತನ್ನ ದತ್ತುಪುತ್ರಿ ಶಾಂತಾಳನ್ನು ಋಷ್ಯಶೃಂಗರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಋಷ್ಶಶೃಂಗರ ತಪಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇಶ ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.
ದಶರಥನ ಪುತ್ರ ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ: ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ವೈಭವದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಆಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಪುತ್ರ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆ ಆತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಋಷ್ಯಶೃಂಗರ ಮಹಾಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ ಮಹಾಮಂತ್ರಿ ಸುಮಂತ್ರನ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಯಂತೆ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ಈ ಮಹಾಮಹಿಮ ವಿಭಾಂಡ ಪುತ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿ ಅವರಿಂದ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾಗದಿಂದ ಸಂತೃಪ್ತನಾದ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರದೇವ ನಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಪಾಯಸವನ್ನು ದಶರಥನು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೂ, ಕೈಕೆಗೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ . ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತಮಗೆ ಲಭ್ಯವಾದ ಪಾಯಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಾರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ನೀಡಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ರಾಮ, ಕೈಕೆಗೆ ಭರತ, ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತೃಘ್ನರ ಜನನವಾಗಿ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಕಾಲ ಅಂಗದೇಶವನ್ನಾಳಿದ ನಂತರ ಋಷ್ಯಶೃಂಗರು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸುವ ಹಂಬಲದಿಂದ ಪತ್ನಿ ಶಾಂತಾಸಮೇತರಾಗಿ ಶೃಂಗಗಿರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಿಗ್ಗಾ : ಇತ್ತ ತಂದೆ ವಿಭಾಂಡಕ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಗೊಂಡ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ಋಷ್ಯಶೃಂಗರು ತಮ್ಮ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಬಂದ ದೇವವಾಣಿಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ನೃಸಿಂಹ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನೃಸಿಂಹನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದ ನೃಸಿಂಹ ದೇವರು ಋಷ್ಯಶೃಂಗರಿಗೆ ‘ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ’್ರ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಪರ್ವತದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಿಗ್ಗಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರರನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಪತ್ನಿ ಸಮೇತರಾಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ತ್ರಿಕರ್ಣಶುದ್ಧ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರರ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೊದಲು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ಭಗಂತನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷ ಉಂಟಾದ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ವರ ಬೇಡುವಾಗ ವಿಚಲಿತರಾದ ಋಷ್ಯಶೃಂಗರು ‘ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಬೇಕು’ ಎಂದು ಕೇಳುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ‘ನೀನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗು’ ಎಂಬ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರರು ಈ ಮಹಾಮಹಿಮನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವರ ಕೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಮಾತಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ‘ಕಗ್ಗ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ಕಿಗ್ಗ’ ಋಷ್ಯಶೃಂಗಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಭಿಲಾಷೆಯಂತೆ ಸುವೃಷ್ಠಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸತ್ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಲಿದ್ದಾರೆ.